मराठी शाळेत शिकलेला तरुण,अमेरिकेत घेतले उच्च शिक्षण;एका वाक्याने देशभरात खळबळ उडवली! कोण आहेत अभिजीत दिपके ? दिल्लीतील आंदोलनामागची संपूर्ण कहाणी.

एका बाजूला सत्तेच्या राजकारणात वर्षानुवर्षे काम करणारे दिग्गज नेते, तर दुसऱ्या बाजूला तरुणांच्या प्रश्नांवर आवाज उठवणारा अवघ्या तिशीतील एक तरुण! हातात कोणतीही मोठी राजकीय ताकद नाही, मागे प्रस्थापित राजकीय घराणे नाही; पण सोशल मीडियावर केलेल्या एका विधानाने देशभरात चर्चा घडवून आणली. पाहता पाहता तरुणांच्या आंदोलनाचा चेहरा म्हणून त्याचे नाव पुढे आले. या तरुणाचे नाव आहे अभिजीत दिपके! आज दिल्लीतील आंदोलन, पोलिसांची धरपकड, निवडणूक व्यवस्थेवरील प्रश्न आणि तरुणांच्या संतापाच्या पार्श्वभूमीवर अभिजीत दिपके हे नाव चर्चेत आले आहे. पण या तरुणाचा प्रवास नेमका कसा घडला? त्यांचे आई-वडील कोण आहेत? शिक्षण कुठे झाले? अमेरिकेपर्यंत ते कसे पोहोचले? आणि एका सोशल मीडिया पोस्टमधून आंदोलनाची ठिणगी कशी पडली? जाणून घेऊया त्यांची कहाणी!

मराठी माध्यमातून शिक्षण,पुढे अमेरिकेपर्यंत झेप !

अभिजीत दिपके यांचा जन्म १९९६ मध्ये महाराष्ट्रात झाला. उपलब्ध वृत्तांनुसार, ते छत्रपती संभाजीनगर अर्थात औरंगाबादशी संबंधित आहेत. त्यांचे बालपण एका मध्यमवर्गीय मराठी भाषिक कुटुंबात गेले. त्यांच्या वडिलांनी महाराष्ट्राच्या वीज विभागात अभियंता म्हणून काम केले, तर आई घरच्या घरी विद्यार्थ्यांना शिकवण्याचे काम करतात. म्हणजेच घरामध्ये शिक्षणाला महत्त्व देणारे वातावरण होते.अभिजीत यांनी दहावीपर्यंत मराठी माध्यमातून शिक्षण घेतले. त्यानंतर अकरावी आणि बारावीसाठी त्यांनी सीबीएसईच्या इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत प्रवेश घेतला. बारावीत त्यांनी ९२ टक्के गुण मिळवल्याची माहिती आहे.मराठी माध्यमातून शिकणाऱ्या विद्यार्थ्याने पुढे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर शिक्षण घेण्यापर्यंत मजल मारली. त्यांचा हा प्रवास अनेक विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरू शकतो. पुढे त्यांनी अमेरिकेतील बोस्टन विद्यापीठात जनसंपर्क आणि संवादाशी संबंधित पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. अमेरिकेतून परतल्यानंतर त्यांनी राजकीय संवाद आणि जनसंपर्काच्या क्षेत्रात काम केले.त्यांच्या शिक्षणाचा आणि संवादकौशल्याचा पुढे आंदोलनांमध्ये मोठा उपयोग झाला. एखादा मुद्दा लोकांपर्यंत कसा पोहोचवायचा, सोशल मीडियावर लोकांना कसे जोडायचे आणि एखाद्या विषयाभोवती जनमत कसे तयार करायचे, याचे महत्त्व त्यांच्या प्रवासातून दिसून आले.

राजकारणाशी संबंध कसा आला ?

अभिजीत दिपके यांचा प्रवास केवळ आंदोलनांपासून सुरू झालेला नाही. त्यांनी यापूर्वी आम आदमी पक्षाशी संबंधित काम केल्याचे वृत्त आहे. राजकीय संवाद आणि रणनीतीच्या क्षेत्रातील अनुभवामुळे राजकारण, प्रचारपद्धती आणि जनतेशी संवाद साधण्याच्या प्रक्रियेची त्यांना ओळख झाली.मात्र, पुढे त्यांची ओळख केवळ राजकीय रणनीतीकार म्हणून राहिली नाही. तरुणांच्या प्रश्नांवर आवाज उठवणारा आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून लोकांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करणारा चेहरा म्हणून ते पुढे आले.

एका वाक्याने पेटली आंदोलनाची ठिणगी !

२०२६ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयातील एका सुनावणीदरम्यान बेरोजगार तरुणांच्या संदर्भात ‘झुरळे’ या शब्दाच्या वापरावरून वाद निर्माण झाला. या संदर्भात अभिजीत दिपके यांनी सोशल मीडियावर एक प्रश्न उपस्थित केला.

तो प्रश्न होता.

“What if all cockroaches come together?”म्हणजेच, “सगळी झुरळे एकत्र आली तर काय होईल ?”

हे वाक्य केवळ एक सोशल मीडिया पोस्ट राहिले नाही. बेरोजगारी, तरुणांच्या समस्या आणि व्यवस्थेबद्दलचा असंतोष व्यक्त करण्यासाठी अनेकांनी या विधानाकडे पाहिले. या पोस्टमधूनच ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ अर्थात CJP या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या चळवळीला प्रसिद्धी मिळाली.नाव वेगळे, शैली वेगळी आणि संदेश पोहोचवण्याची पद्धतही वेगळी! पारंपरिक राजकीय भाषेऐवजी उपरोधाचा वापर करून तरुणांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न या चळवळीतून झाला.सोशल मीडियावरील या सुरुवातीच्या प्रतिसादाचे रूपांतर पुढे प्रत्यक्ष आंदोलनांमध्ये झाले.

NEET पेपरफुटीचा मुद्दा आणि जंतर-मंतरवरील आंदोलन!

वैद्यकीय प्रवेशासाठी घेतल्या जाणाऱ्या NEET परीक्षेतील कथित पेपरफुटी आणि परीक्षेतील अनियमिततेच्या मुद्द्याने देशभरातील विद्यार्थ्यांमध्ये चिंता निर्माण केली होती. या पार्श्वभूमीवर अभिजीत दिपके आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर आवाज उठवला. दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे आंदोलन करण्यात आले. परीक्षेतील कथित गैरप्रकारांची चौकशी, विद्यार्थ्यांना न्याय आणि शिक्षण व्यवस्थेतील उत्तरदायित्व या मागण्या आंदोलनाच्या केंद्रस्थानी होत्या. या आंदोलनामुळे CJP आणि अभिजीत दिपके यांची राष्ट्रीय पातळीवर चर्चा होऊ लागली. या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी २५ जुलै २०२६ रोजी राजीनामा दिला. मात्र, एखाद्या आंदोलनामुळेच राजीनामा झाला, असा निष्कर्ष काढताना राजकीय आणि प्रशासकीय घडामोडींचाही विचार करावा लागतो. तरीही, विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर उभ्या राहिलेल्या आंदोलनाने राष्ट्रीय राजकारणात लक्ष वेधून घेतले, हे नक्की!

दिल्लीतील नवे आंदोलन; मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्याची मागणी! आता ऑक्टोबर २०२६ मध्ये अभिजीत दिपके पुन्हा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहेत. यावेळी मुद्दा आहे मतदार याद्यांच्या पुनरावलोकन प्रक्रियेचा, म्हणजेच SIR चा. CJP कडून मतदार याद्यांमधील कथित अनियमिततेचा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला आहे. या प्रक्रियेवर प्रश्न उपस्थित करत मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी करण्यात आली. १० ऑक्टोबर रोजी दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे आंदोलन करण्याचे आवाहन करण्यात आले. मात्र, या आंदोलनाला परवानगी नाकारण्यात आल्याच्या वृत्तांदरम्यान दिल्लीतील सुरक्षा व्यवस्था वाढवण्यात आली. अभिजीत दिपके आणि त्यांचे सहकारी सौरव दास व आशुतोष रांका दिल्लीला पोहोचले असताना पोलिसांनी त्यांना विमानातूनच ताब्यात घेतल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले. या कारवाईनंतर आंदोलन, अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य आणि शांततापूर्ण निदर्शनांचा अधिकार यांवरून नवी चर्चा सुरू झाली. दिपके यांनी आंदोलन शांततेच्या मार्गाने करण्याची भूमिका मांडल्याचेही वृत्त आहे. एका बाजूला कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याची प्रशासनाची जबाबदारी, तर दुसऱ्या बाजूला आपल्या मागण्या मांडण्याचा नागरिकांचा अधिकार! या दोन मुद्द्यांभोवती दिल्लीतील घडामोडींची चर्चा सुरू आहे.

आई-वडिलांची काळजी आणि आंदोलनामागचा संघर्ष!

अभिजीत दिपके यांच्या आंदोलनाच्या प्रवासातील आणखी एक भावनिक पैलू समोर आला आह ेदिल्लीतील आंदोलनाच्या काळात त्यांच्या आई-वडिलांची प्रकृती बिघडल्याने त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. मात्र, आंदोलनाच्या परिस्थितीमुळे त्यांना आई-वडिलांना भेटता आले नाही, असे त्यांनी एका मुलाखतीत सांगितल्याचे वृत्त आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या आंदोलनामुळे कुटुंबालाही मानसिक ताण सहन करावा लागला. विशेषतः मुलगा घराबाहेर पडल्यावर तो सुरक्षित परत येईल का, अशी भीती आईच्या मनात निर्माण झाल्याचे त्यांनी सांगितले.

सार्वजनिक जीवनात एखादी भूमिका घेणाऱ्या व्यक्तीच्या संघर्षामागे कुटुंबालाही किती ताण सहन करावा लागू शकतो, याची जाणीव या प्रसंगातून होते. आंदोलनाच्या व्यासपीठावर घोषणा देणारा चेहरा दिसतो; पण त्या चेहऱ्याच्या मागे काळजी करणारे आई-वडील, कुटुंबाची चिंता आणि वैयक्तिक आयुष्यातील अनेक प्रश्नही असतात.

यश किती,अपयश किती?

अभिजीत दिपके यांच्या प्रवासाकडे पाहताना दोन गोष्टी वेगळ्या समजून घ्याव्या लागतात. पहिली म्हणजे, त्यांनी सोशल मीडियावरील एका पोस्टमधून मोठ्या संख्येने लोकांचे लक्ष वेधून घेतले. त्यानंतर CJP च्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर आणि निवडणूक प्रक्रियेवर आंदोलन उभे करण्याचा प्रयत्न केला. दुसरी म्हणजे, प्रत्येक आंदोलनाचे यश केवळ गर्दी, प्रसिद्धी किंवा राजकीय चर्चेवर ठरत नाही. आंदोलनकर्त्यांच्या मागण्यांवर प्रत्यक्ष निर्णय झाले का, संबंधित प्रश्न सुटले का आणि व्यवस्थेत बदल झाला का, हे पाहणेही आवश्यक असते. NEET प्रकरणातील आंदोलन आणि शिक्षणमंत्र्यांचा राजीनामा ही त्यांच्या चळवळीच्या प्रवासातील महत्त्वाची घडामोड आहे. दुसरीकडे, मतदार याद्यांबाबत उपस्थित केलेले प्रश्न, CJP च्या मागण्या आणि दिल्लीतील आंदोलनाचा पुढील परिणाम यांचे मूल्यमापन करण्यासाठी अधिक घडामोडी पाहाव्या लागतील. म्हणूनच अभिजीत दिपके यांना एका दिवसात यशस्वी किंवा अपयशी ठरवण्याऐवजी त्यांच्या कामाचा आणि आंदोलनांच्या परिणामांचा अभ्यास करणे महत्त्वाचे आहे.

अभिजीत दिपके यांची पुढची वाटचाल कोणती?

आज अभिजीत दिपके यांच्यासमोर अनेक प्रश्न आहेत. तरुणांच्या प्रश्नांवर उभे राहिलेले आंदोलन दीर्घकाळ टिकवून ठेवता येईल का? सोशल मीडियावरील लोकप्रियतेचे रूपांतर संघटनात्मक ताकदीत करता येईल का? शिक्षण, बेरोजगारी आणि निवडणूक प्रक्रियेसारख्या विषयांवर ठोस बदल घडवता येतील का?

या प्रश्नांची उत्तरे येणारा काळ देईल.

मात्र, मराठी माध्यमातून शिकून अमेरिकेपर्यंत पोहोचलेला आणि पुढे तरुणांच्या आंदोलनात चर्चेत आलेला हा तरुण आज देशाच्या राजकीय चर्चेचा भाग बनला आहे. त्यांच्या विचारांशी कोणी सहमत असेल, तर कोणी असहमत असेल. त्यांच्या आंदोलनाच्या पद्धतीवरही मतभेद असू शकतात. लोकशाहीमध्ये या मतभेदांना स्थान असते. पण बेरोजगारी, शिक्षण, परीक्षा आणि मतदार याद्यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर प्रश्न उपस्थित केले जात असतील, तर त्या प्रश्नांची तथ्यांच्या आधारे उत्तरे मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.एका सोशल मीडिया पोस्टपासून सुरू झालेला प्रवास आता राष्ट्रीय चर्चेपर्यंत पोहोचला आहे. अभिजीत दिपके यांची ही कहाणी केवळ एका तरुणाची नाही, तर सोशल मीडियाच्या युगात लोकांचा आवाज किती वेगाने संघटित होऊ शकतो, याचेही उदाहरण आहे. आता या चळवळीचे पुढचे पाऊल काय असेल? आंदोलनातून प्रत्यक्ष बदल घडणार की हा संघर्ष आणखी लांबणार? याकडे देशाचे लक्ष लागले आहे.

माहिती संकलन – दत्ता पवार मो 096576